Estetyka muzyki Teoria i analiza muzyczna Książki

Karol Berger, Potęga smaku. Teoria sztuki

Karolina Kizińska

karol-berger-potega-smaku-teoria-sztuki
Fragment okładki, materiały promocyjne

Na tylnej okładce książki czytamy słowa samego Karola Bergera:

Moja książka jest przede wszystkim próbą odpowiedzi na pytanie o związek sztuki z całą resztą naszego życia, a w szczególności z nękającymi nas problemami etycznymi i politycznymi. Jaką funkcję powinna spełniać sztuka, jeżeli miałaby mieć dla nas jakąś wartość? Interesuje mnie więc specyficzna rola sztuki w ogólnej ekonomii naszego życia moralnego i politycznego, rola, którą odgrywa, konkurując z historią, filozofią i religią.

Książka Karola Bergera to dzieło niezwykłe. Z lekkością i wielkim obyciem porusza się on w swoich rozważaniach od zagadnień klasycznej muzykologii, przez wątki z zakresu estetyki, oceny i interpretacji dzieła sztuki po aspekty filozoficzne i fakty związane z różnymi dziedzinami sztuki (zwłaszcza muzyką, malarstwem i literaturą) i ich historią. A przy tym posługuje się językiem w miarę możliwości prostym i klarownym, kilkakrotnie podkreślając swoje tezy i powracając do nich w konkluzjach, tak, by czytelnik nie czuł się zagubiony czy przytłoczony wartką narracją i przechodzeniem z jednego wątku w drugi.

Zasadniczym celem książki, jak zresztą sam autor podkreśla wielokrotnie, jest określenie funkcji i celów sztuki, pytanie nie o to: czym ona jest?, ale: po co jest?, dlaczego ma dla nas znaczenie?, jakie funkcje powinna posiadać aby takie znaczenie dla nas miała? Berger pyta: po co właściwie są te wszystkie rzeźby i obrazy, opery i symfonie, wiersze i powieści, przedstawienia i filmy? Dlaczego zdrowi, przedsiębiorczy, inteligentni ludzie mieliby chcieć poświęcać swoje życie na tworzenie tego rodzaju rzeczy, podczas gdy mogliby podążyć tak wieloma bez wątpienia wartościowymi i satysfakcjonującymi drogami w polityce, biznesie czy wojsku, prawie, medycynie, czy edukacji, inżynierii czy nauce? Dlaczego ci z nas, którzy wybrali właśnie te inne drogi mieliby chcieć spędzać swój wolny czas w towarzystwie dzieł sztuki? (s. 22-23).

Podejmując wyzwanie i próbujac odpowiedzieć na te pytania, Berger widzi dwie drogi: empiryczną, a więc próbę zbadania, w kontekście historycznym, jakie są funkcje różnych dziedzin sztuki, oraz filozoficzną, bardziej spekulatywną, która pytałaby nie o to, co było czy jest funkcją autonomicznej sztuki, ale co powinno lub mogłoby nią być (31). Berger wybiera tę drugą ścieżkę, ponieważ tylko ona pozwala na ocenę faktów historycznych i umożliwia odpowiedź na pytanie, czy sztuka warta jest tego, by się nią zajmować (32). Choć oczywiście aspekt historyczny jest niezbędny, aby móc prowadzić dociekania o bardziej filozoficznej naturze.

Berger, zanim przystąpi do dokładnej analizy wielu aspektów dzieła sztuki i sztuki w ogóle, precyzuje funkcję sztuki, byśmy na jej podstawie mogli przekonać się, czy jest ona dla nas warościowa. Funkcja ta z kolei spełniać ma określone warunki (37):

  • musi być niezbędna kulturze,
  • musi mieć taki charakter, żeby mogła ją spełniać jedynie sztuka,
  • musi wskazywać, że spełnia ją znaczna część istniejącej już sztuki.


To też czyni na kolejnych kartach książki, gdzie czytamy o funkcji wychowawczej sztuki, o jej funkcji dostarczania przyjemności estetycznej (za Kantem bezinteresownej lub niebezinteresownej), dowiadujemy się, że sztuka pomaga nam dowiedzieć się, kim jesteśmy i jak mamy sobie radzić (468). Przedstawiana przez Bergera teoria ma być swoistym uprawomocnieniem istnienia sztuki, ma podkreślać jej istotność, nawet w nowoczesności, kiedy przechodzi tak znaczne przeobrażenia. Przede wszystkim jednak Berger proponuje nam interdyscyplinarną analizę, pierwszą, która w tak znaczącym stopniu opisuje muzykę, jej kondycję w dzisiejszym świecie. Analizę, która uwzględnia teorie i poglądy tak znakomitych filozofów i artystów, jak Arystoteles, Platon, Hegel, Kant, Gadamer, Nietzsche, Rousseau, Taylor, Bourideu, Ricoeur, Rorty, Wagner czy Schopenhauer.

Berger opisuje różnorodne aspekty związane z muzyką i jej historią: osiągnięcie przez nią autonomii i okoliczności z tym związane, społeczną funkcję muzyki, jej podobieństwa i różnice w stosunku do innych rodzajów sztuki, m.in. ze względu na media kultury, kwestię mimesis, abstrakcyjność, głosowość, sposób przedstawiania, narrację, interpretację czy oddziaływanie na uczucia. Postuluje istnienie osobnej historii każdej praktyki, w tym także historii muzyki europejskiej. Porusza też temat hermetyczności artystycznej muzyki nowoczesnej oraz jej relację w stosunku do muzyki popularnej.

Książka jest doskonałym źródłem wiedzy o sztuce, kulturze i estetyce dla każdego czytelnika o humanistycznym czy artystycznym nastawieniu, zwłaszcza dla osób interesujących się muzyką i jej związkami z innymi dziedzinami sztuki i nauki. Zdecydowanie polecam.

 ------------------------

SPIS TREŚCI

Przedmowa / 9

Postscriptum / 16

Prolog. Funkcja i wartość sztuki / 21

CZĘŚĆ PIERWSZA

ESTETYKA: PRZEZNACZENIE DZIEŁA SZTUKI

Rozdział 1: Estetyka I. Natura sztuki / 41

A. Media kultury / 41

B. Media wizualne / 49

C. Muzyka / 66

D. Język / 88

E. Dzieła i wykonania, oryginały i kopie / 114

F. Przedstawienia i argumenty / 124

Rozdział 2: Estetyka II. Zastosowania sztuki / 137

A. Życie etyczne / 138

B. Sztuka i historia / 156

C. Sztuka i filozofia / 167

D. Sztuka, religia i państwo / 186

E. Przyjemność / 205

Rozdział 3: Estetyka III. Genealogia nowoczesnej europejskiej muzyki artystycznej / 223

A. Praktyki społeczne i ich historia / 228

B. Muzyka funkcjonalna i autonomiczna / 237

C. Narodziny muzyki mimetycznej / 246

D. Narodziny muzyki abstrakcyjnej / 272

E. Zimna wojna mimesis i abstrakcji / 282

F. Znaczenie abstrakcji / 309

CZĘŚĆ DRUGA

POETYKA I HERMENEUTYKA:

TREŚĆ I INTERPRETACJA DZIEŁA SZTUKI

Rozdział 4: Poetyka I. Diegesis i mimesis. Sposoby i materia przedstawienia artystycznego / 329

A. Głosy / 331

B. Sposoby przedstawiania w malarstwie i muzyce / 340

C. Autor implikowany i rzeczywisty, martwy i żywy / 368

Rozdział 5: Poetyka II. Narracja i liryka. Formy literackie i przedmiot przedstawienia artystycznego / 377

A. Narracja i liryka / 379

B. Formy w malarstwie i muzyce / 391

C. Działanie i uczucie / 403

Rozdział 6: Hermeneutyka. Interpretacja i jej zasadność / 423

A. Interpretacja: metafora i metonimia / 423

B. Zasadność: perswazja i prawomocność / 450

Epilog. Potęga smaku / 463

Przypisy / 479

Indeks nazwisk / 515

Nota o ilustracjach / 524

Spis rzeczy / 525

----------------------------------

Karol Berger, Potęga smaku. Teoria sztuki, Gdańsk 2008.

Wydawnictwo: Słowo/Obraz Terytoria

ISBN: 978-83-7453-849-7

Język: polski

Ilość stron: 528

Opublikowano: 2012-07-28

Przewiń do góry lub wróć do poprzedniej strony.

Przeczytaj również

Wypowiedz się

Opinie mogą dodawać tylko zarejestrowani użytkownicy.

logowanie i rejestracja
Wydanie 261