Szczególna funkcja, jaką pełni nauczyciel w szkole muzycznej, zdecydowanie nie ogranicza się do nauki gry na instrumencie czy teorii muzyki. Wyzwania i lista kompetencji, jakim my, nauczyciele, musimy sprostać w dzisiejszym świecie, to obecnie zagadnienia z dziedziny pedagogiki, psychologii, prawa oświatowego, edukacji włączającej, fizjoterapii, nowoczesnych technologii, treningu mentalnego i wielu, wielu innych. Do tego dochodzi jeszcze dbałość o nauczycielską „zdrową głowę” i swój dobrostan, zarządzanie trudnymi emocjami – własnymi i ucznia.
Szkoła muzyczna jest specyficznym środowiskiem, w którym jednostki szczególnie wrażliwe są permanentnie narażone na stres, presję i krytykę. Na szczęście jest sztab specjalistów, dzięki którym nauczyciel nie jest sam. Krakowski Ośrodek Doradztwa dla Artystów KODA po raz kolejny podał nauczycielom muzyki pomocną dłoń (i zarazem konkretne narzędzia do pracy) podczas zorganizowanego seminarium z zakresu psychologii dla muzyków „Tune-In”. Program obejmował trzy moduły, w ramach każdego wykład i ćwiczenia, kolejno pod tytułami:
- „Wyzwania edukacji. Jak przekładać założenia edukacji włączającej na praktykę szkoły muzycznej?”,
- „Trening mentalny. Jak mentalnie przygotować ucznia do konkursu? Jak przygotować pomocną wizualizację?”,
- „Praca z ciałem. Sekret przepony – jak wykorzystać jej potencjał dla lepszej kontroli nad muzyką?”.
Pierwszego dnia Iwona Chudzikiewicz, psycholog i pedagog Zespołu Psychologiczno-Pedagogicznego Centrum Edukacji Artystycznej, opowiedziała o wyzwaniu, jakim jest edukacja włączająca w szkole muzycznej. W wykładzie zatytułowanym „Kuźnia talentów czy przestrzeń rozwoju? Edukacja włączająca jako wyzwanie dla tradycyjnego modelu szkoły muzycznej” starała się nakreślić, w jaki sposób możemy jako nauczyciele wdrażać inkluzywność w szkole muzycznej. A jest to konieczność. Okazuje się, że od 2016 roku skokowo wzrasta liczba uczniów z orzeczeniami i specjalnymi potrzebami edukacyjnymi – o 130% w ciągu ostatniej dekady. Szczególnie rośnie liczba osób z autyzmem. Jak na tę sytuację jest przygotowana polska szkoła muzyczna? Iwona Chudzikiewicz wyczerpująco przedstawiła raporty i statystyki, omówiła specjalne potrzeby edukacyjne (do których, jak się okazuje, należą zarówno szczególne uzdolnienia, jak i deficyty kompetencji) oraz przedstawiła trudności w edukacji muzycznej uczniów z niepełnosprawnościami. Ważnym punktem wykładu było omówienie źródeł prawnych, aktualnych rozporządzeń MEN-u i obowiązujących procedur dla nauczycieli. Wiedzę tę można było od razu wykorzystać na warsztatach. Po krótkiej przerwie odbyły się ćwiczenia pt. „Opinie i orzeczenia w szkole muzycznej, jak w praktyce realizować zalecenia wobec ucznia ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi?”
Drugi dzień seminarium poświęcony był tematom treningu mentalnego oraz pracy z ciałem, zagadnieniom przydatnym zarówno w codziennym życiu zawodowym muzyków, jak i w edukacji muzycznej. Doktor Julia Kaleńska-Rodzaj, założycielka krakowskiego ośrodka KODA, w ramach którego prowadzi konsultacje indywidualne i warsztaty dla muzyków, przyglądała się „temu, co pomaga muzykom utrzymać równowagę wewnętrzną, motywację i zdrową relację z samym sobą”. Wykład „Metody treningu mentalnego. Jak przygotować plan (samo)pomocy w obliczu nadchodzącego występu?” był cennym źródłem wiedzy o dostępnych technikach psychologicznych dla artystów i uczniów. Autorka wystąpienia wyczerpująco omówiła, jak przełożyć na środowisko muzyczne trening mentalny, od dawna znany i stosowany w sporcie. Warto zdawać sobie sprawę, co wpływa na nasze (i uczniów) samopoczucie na scenie, przed występem i podczas gry, a także jak oraz na co kierować swoją koncentrację. Szczególnie zapadła mi w pamięć zabawna metafora dr Kaleńskiej-Rodzaj: „Nasza uwaga jest jak pies – łapie wszystko. My musimy nauczyć się, jak ją prowadzić”. Kontynuację wykładu stanowiły ciekawe warsztaty z wizualizacji zatytułowane: „Wyobraź sobie… Jak skutecznie wykorzystać wizualizację podczas przygotowania ucznia do konkursu?” Zajęcia krok po kroku pokazały, jak stosować tę użyteczną technikę w praktyce.
Ostatni moduł tego dnia miał za zadanie zwrócić uwagę na szczególny organ w naszym ciele – przeponę oddechową. Doktor Julia Laskowska, pianistka i rehabilitantka głosu, trenerka medyczna oddechu i terapeutka miofunkcjonalna, omawiała „znaczenie stabilizacji centralnej i świadomego oddechu w regulacji napięcia mięśniowego oraz stanu autonomicznego układu nerwowego”. Wykład zawierał wiele szczegółów anatomicznych, którymi zazwyczaj nie mamy czasu się zająć. Warto było zgłębić mechanizmy działania ludzkiego ciała, które jest podstawowym narzędziem pracy muzyka. Przepona odgrywa ogromną rolę w procesie przekazywania informacji do układu nerwowego, wpływa także na równowagę i kontrolę małej motoryki palców. Stres czy napięcia w jej obrębie potrafią zakłócić połączenie ciała i umysłu podczas gry na instrumencie. Po wykładzie nastąpił pokaz ćwiczeń oddechowych „Rusz przeponę i mięśnie core – śpiewaj i graj swobodniej!” mający na celu wskazanie, w jaki sposób możemy usprawnić pracę przepony i tym samym poprawić swoją swobodę wykonawczą.
Seminarium było również okazją do owocnych dyskusji i spotkań z innymi muzykami i nauczycielami mierzącymi się z podobnymi wyzwaniami. Okazuje się, że nie jesteśmy sami – warto się kształcić i rozwijać. Bogatsi o wiedzę i doświadczenie, z pomocą specjalistów mamy o czym rozmawiać i nad czym pracować. Na scenie, w szkołach i w naszych głowach.
