W środę 18 marca 2026 roku na Zamku Królewskim w Warszawie podczas uroczystej Gali wręczono XXVII Nagrodę im. prof. Aleksandra Gieysztora. Tym prestiżowym wyróżnieniem uhonorowana została prof. Ewa Chojecka za zaangażowanie w ochronę i popularyzację dziedzictwa kulturowego Górnego Śląska oraz budowanie dialogu międzykulturowego.
Kapituła Nagrody im. prof. Aleksandra Gieysztora, pod przewodnictwem prof. Jacka Purchli, doceniła działalność Pani prof. Ewy Chojeckiej, podkreślając, że jej zaangażowanie w ochronę dóbr kultury i ich popularyzację może przyczynić się do budowania społeczeństwa opartego na szacunku i otwartości oraz integracji środowisk reprezentujących odległe czasem perspektywy.
Prof. Ewa Chojecka, wybitna historyczka sztuki, autorytet w zakresie badań nad dziedzictwem kulturowym Górnego Śląska, autorka ponad 150 opracowań naukowych i popularnonaukowych. Współorganizatorka spotkań polskich i niemieckich badaczy dziedzictwa kulturowego, podejmujących temat pamięci i tożsamości regionu. Obok działalności naukowej, badawczej Pani profesor od dekad współtworzy też śląskie muzealnictwo, proponując integralne, uwzględniające zakorzenienie w sferze wartości – rozumienie tej instytucji. Aktywność Pani profesor, nakierowana na przybliżanie złożoności Górnego Śląska, w ostatnich latach pozostaje wciąż znacząca. W 2020 roku opublikowała pracę pt. Silesia incognita (2020), ukazującą rolę powojennej architektury ewangelickiej jako ważnego elementu kształtowania współczesnej, wielowyznaniowej i wieloetnicznej tożsamości Śląska. To kolejne jej działanie ukierunkowane na rewaloryzację mało znanych zasobów dziedzictwa regionu, a także na budowanie inkluzywnej kultury pamięci.
„Patrząc na temat ochrony dziedzictwa kulturowego z perspektywy XXI wieku oraz własnego wieloletniego doświadczenia zawodowego, można odnieść wrażenie, że znajdujemy się raczej w procesie dochodzenia do rozumienia dziedzictwa niż w stanie jego ostatecznego zdefiniowania. Każde pokolenie ma swój obraz świata, który się zmienia wraz z nowym pokoleniem. To, co my traktujemy dzisiaj jako nasze dziedzictwo, nie zawsze było nim w oczach poprzednich pokoleń. Jednocześnie pojawiają się nowe obiekty i nowe obszary refleksji, które dopiero z czasem zaczynają być postrzegane jako wartościowe kulturowo. Dobrym przykładem są dawne maszyny parowe. Współcześnie zaczynają one funkcjonować nie tylko jako relikty techniki, lecz także jako artefakty kultury i swoiste dzieła sztuki. W takim ujęciu historia sztuki przekracza swoje tradycyjne granice i wchodzi w obszar myślenia inżynieryjnego. To właśnie na styku tych pozornie nieprzystawalnych elementów: sztuki, technologii, historii i inżynierii, rodzi się nowe rozumienie dziedzictwa. Z takich połączeń można budować przyszłość refleksji nad przyszłością dziedzictwa kulturowego. Warto więc patrzeć na nie jako na dynamiczny proces kolejnych etapów interpretacji, w którym każda epoka odkrywa w przeszłości nowe znaczenia. Mam poczucie, że jesteśmy w drodze, dziedzictwo nie jest jedynie tym, co zostało odziedziczone, lecz także tym, co kolejne pokolenia uznają za warte zachowania i przekazania dalej” – powiedziała prof. Ewa Chojecka.
Na briefingu prasowym odbywającym się przed uroczystym wręczeniem nagrody Fundację MEAKULTURA reprezentowała Prezeska dr Marlena Wieczorek, która powiedziała redakcji MEAKULTURA.pl:
„Za każdym razem jestem poruszona faktem, że w świecie tak skomercjalizowanym jest miejsce na nagrodę przyznawaną za ponadprzeciętny format intelektualny i etyczny Laureatek i Laureatów. Pani profesor w przejmujący sposób mówiła o tym, że nic nie jest nam dane na zawsze, że czasy się zmieniają i że my się zmieniamy z czasem. Tak samo zmienia się nasza optyka patrzenia na to, czym jest dziedzictwo, np. jak inżynieryjny kształt maszyny może stać się dziełem sztuki. Wzruszająca była nie tylko skromność Laureatki, ale też wielokrotne podkreślanie znaczenia młodego pokolenia, tego, jak bardzo cieszy się, kiedy do swoich doktorantów może powiedzieć: «Panie profesorze». W tej wypowiedzi poza dumą słychać było też odpowiedzialność autorytetu za rozwój swoich wychowanków. W świecie toczących się wojen szczególnego znaczenia nabrało podkreślanie przez prof. Ewę Chojecką naszej perspektywy europejskiej, która nie ma barier granicznych, podobnie jak jakość dzieła – nie chodzi w nim w pierwszym rzędzie o narodowość (a w tym wypadku o jakość). Przejmująca była też dla mnie opowieść o sytuacji naukowców z czasów żelaznej kurtny, którzy szukali w niej «dziur», aby móc współpracować z zagranicznymi naukowcami. Dlatego kiedy już upadł komunizm i nawet «nie było co jeść», to jednak polscy naukowcy stali na tym samym poziomie, co ich zagraniczni koledzy, ponieważ udało im się utrzymać poziom intelektualny nauki”.
Nagroda im. prof. Aleksandra Gieysztora przyznawana jest przez Fundację Citi Handlowy im. Leopolda Kronenberga za szczególne osiągnięcia w ochronie dziedzictwa kulturowego. Wśród dotychczasowych Laureatów Nagrody znaleźli się m.in.: Teresa i Andrzej Starmach, prof. Andrzej Rottermund, prof. Jerzy Hausner, prof. Jerzy Limon, Anda Rottenberg, Norman Davies.
XXVII edycja Nagrody została objęta Honorowym Patronatem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Karola Nawrockiego.
